De term ‘zombillion’ heeft de afgelopen tijd steeds meer aandacht getrokken in financiële kringen. Het verwijst naar een hypothetisch scenario waarin een significant aantal bedrijven, ondanks aanhoudende verliezen en zwakke fundamentele prestaties, kunstmatig in leven wordt gehouden door goedkope leningen en overheidssteun. Deze bedrijven, de ‘zombies’, slurpen kapitaal op dat anders naar productievere investeringen zou kunnen gaan, wat potentieel schadelijke gevolgen heeft voor de economische groei en de allocatie van middelen.
Het fenomeen van ‘zombillion’-bedrijven is niet nieuw, maar de omvang ervan lijkt toe te nemen, met name in periodes van lage rentevoeten en uitzonderlijke monetair beleid. De impact van deze bedrijven reikt verder dan hun eigen financiële positie; het kan de concurrentie vervormen, innovatie belemmeren en de stabiliteit van het financiële systeem bedreigen. Dit artikel analyseert de oorzaken, gevolgen en mogelijke oplossingen in relatie tot dit complexe economische vraagstuk.
Er zijn diverse factoren die bijdragen aan het ontstaan en de proliferatie van ‘zombillion’-bedrijven. Een belangrijke oorzaak is de langdurige periode van lage rentevoeten, die het voor bedrijven met zwakke prestaties relatief goedkoop maakt om hun schulden te herfinancieren. In plaats van te worden gedwongen om hun activiteiten te herstructureren of te sluiten, kunnen deze bedrijven blijven opereren dankzij de lage kosten van kapitaal. Dit creëert een situatie waarin inefficiënte bedrijven in leven worden gehouden, wat de productiviteitsgroei kan remmen.
Daarnaast speelt overheidssteun een significante rol. In bepaalde sectoren, zoals de scheepvaart of de luchtvaart, hebben regeringen ingegrepen om bedrijven te redden die in financiële problemen verkeren. Hoewel deze interventies bedoeld zijn om banen te behouden en economische schade te beperken, kunnen ze er ook toe leiden dat ‘zombies’ in leven worden gehouden, wat de markt kan vervormen en gezonde concurrentie kan belemmeren.
Banken en andere crediteuren spelen eveneens een cruciale rol in het voortbestaan van ‘zombillion’-bedrijven. In sommige gevallen zijn banken terughoudend om leningen aan ‘zombies’ in te trekken, uit angst voor verliezen op hun balans. Deze terughoudendheid kan worden versterkt door regelgeving die banken verplicht om aanzienlijke kapitaalbuffers aan te houden, waardoor de kosten van het erkennen van verliezen op leningen toenemen. Bovendien kunnen banken een 'too big to fail' houding aannemen, waarbij ze ervan uitgaan dat de overheid zal ingrijpen om hen te redden in geval van problemen, waardoor ze minder geneigd zijn om risicovolle leningen te vermijden.
| Indicator | Zombies | Gezonde Bedrijven |
|---|---|---|
| Rente Dekkingsratio | < 1.0 | 1.0 |
| Schuld/Eigen Vermogen Ratio | 2.0 | < 1.0 |
| Omzet Groei (3 jaar) | Negatief | Positief |
| Winstgevendheid (ROA) | Negatief | Positief |
De bovenstaande tabel illustreert enkele belangrijke financiële indicatoren die ‘zombillion’-bedrijven onderscheiden van gezonde bedrijven. Een lage rente dekkingsratio, een hoge schuld/eigen vermogen ratio, negatieve omzetgroei en een negatieve return on assets (ROA) zijn allemaal indicatoren die duiden op een kwetsbare financiële positie.
Het 'zombillion'-fenomeen is niet gelijkmatig verdeeld over de wereld. Sommige landen en sectoren zijn meer vatbaar voor het ontstaan van ‘zombies’ dan andere. Japan is al jaren een bekend voorbeeld, waar de langdurige periode van lage rentevoeten en de traditionele relatie tussen banken en bedrijven hebben bijgedragen aan de accumulatie van een aanzienlijk aantal ‘zombie’-bedrijven. Ook in Europa, met name in landen die zwaar zijn getroffen door de financiële crisis van 2008, is het aantal ‘zombies’ toegenomen.
Binnen Europa vertonen landen met een hoge mate van overheidsinterventie en een zwakke bancaire sector een grotere neiging om ‘zombies’ te tolereren. Sectoren die gevoelig zijn voor cyclische schommelingen, zoals de bouw en de scheepvaart, zijn eveneens vatbaarder voor het ontstaan van ‘zombies’, omdat deze bedrijven vaak afhankelijk zijn van gunstige economische omstandigheden om te overleven. De huidige economische onzekerheid, veroorzaakt door de COVID-19 pandemie en de oorlog in Oekraïne, kan het probleem verder verergeren.
De aanwezigheid van ‘zombillion’-bedrijven heeft een negatieve impact op de concurrentie. Doordat deze bedrijven kunstmatig in leven worden gehouden, kunnen ze blijven concurreren met gezonde bedrijven, wat leidt tot een lager winstniveau voor de gehele sector. Bovendien kunnen ‘zombies’ oneerlijke concurrentievoordelen creëren door gebruik te maken van goedkope leningen en overheidssteun. Dit belemmert de innovatie en de groei van gezonde bedrijven, en kan leiden tot een minder dynamische en efficiënte economie.
De bovengenoemde punten illustreren enkele van de negatieve gevolgen van ‘zombillion’-bedrijven voor de concurrentie en de economische groei. Het is essentieel om maatregelen te nemen om de proliferatie van ‘zombies’ te beperken en gezonde concurrentie te bevorderen.
De aanwezigheid van ‘zombillion’-bedrijven kan ook het financiële systeem bedreigen. Doordat deze bedrijven afhankelijk zijn van voortdurende herfinanciering, kunnen ze een bron van instabiliteit vormen. Als de kredietvoorwaarden verslechteren, bijvoorbeeld door stijgende rentevoeten of een economische recessie, kunnen ‘zombies’ in gebreke blijven, wat kan leiden tot verliezen voor banken en andere crediteuren. Deze verliezen kunnen de kapitaalpositie van banken verzwakken en de kredietverlening aan de economie belemmeren.
Bovendien kan de accumulatie van ‘zombies’ de allocatie van kapitaal vervormen. Kapitaal dat anders naar productieve investeringen zou kunnen gaan, wordt vastgehouden in inefficiënte bedrijven, wat de economische groei remt. Dit kan leiden tot een langdurige periode van stagnatie en lage productiviteitsgroei. Het is daarom van cruciaal belang om de risico's te beheersen die ‘zombillion’-bedrijven met zich meebrengen voor het financiële systeem.
Het effectief beheren van de risico's die ‘zombillion’-bedrijven met zich meebrengen vereist een combinatie van maatregelen op het gebied van risicobeheer en regulering. Banken moeten worden aangemoedigd om hun blootstelling aan ‘zombies’ te verminderen en om voldoende kapitaalbuffers aan te houden om potentiële verliezen op te vangen. Toezichthouders moeten strenger toezien op de kredietverlening aan ‘zombies’ en moeten ervoor zorgen dat banken een realistische beoordeling maken van de kredietwaardigheid van deze bedrijven. Bovendien kan het nuttig zijn om beleidsinstrumenten in te zetten die de herstructurering van ‘zombies’ bevorderen, zoals belastingvoordelen voor bedrijven die actief hun schuldenlast verminderen en hun activiteiten herstructureren.
De bovenstaande lijst geeft een overzicht van enkele mogelijke beleidsreacties om het ‘zombillion’-probleem aan te pakken. Een gecoördineerde aanpak, waarbij rekening wordt gehouden met de specifieke omstandigheden van elk land en elke sector, is essentieel om de risico's te beperken en de economische groei te bevorderen.
Het negeren van het ‘zombillion’-probleem kan ernstige gevolgen hebben voor de lange termijn economische gezondheid. De voortdurende allocatie van kapitaal naar inefficiënte bedrijven kan de productiviteitsgroei ondermijnen en de concurrentiepositie van de economie verzwakken. Dit kan leiden tot een langdurige periode van stagnatie en lage lonen. Bovendien kan de accumulatie van ‘zombies’ de stabiliteit van het financiële systeem bedreigen, waardoor de economie kwetsbaarder wordt voor shocks.
Het is daarom essentieel om proactief te handelen en maatregelen te nemen om de proliferatie van ‘zombies’ te beperken. Dit vereist een politieke wil om moeilijke beslissingen te nemen, zoals het beëindigen van overheidssteun aan niet- levensvatbare bedrijven en het stimuleren van de herstructurering van de economie. Alleen door deze maatregelen te nemen, kan de economie zich positioneren voor een duurzame en welvarende toekomst.
De impact van ‘zombillion’-bedrijven strekt zich ook uit tot de wereld van ondernemerschap en innovatie. Wanneer kapitaal wordt vastgehouden in inefficiënte, bestaande bedrijven, is er minder kapitaal beschikbaar voor nieuwe, innovatieve ondernemingen. Dit kan de groei van start-ups en de ontwikkeling van baanbrekende technologieën belemmeren. In een tijd waarin technologische vooruitgang en innovatie cruciaal zijn voor economische groei, is het van essentieel belang om een omgeving te creëren die ondernemerschap stimuleert en investeerders aantrekt.
Een effectieve manier om dit te bereiken is door het verminderen van de bureaucratie, het vereenvoudigen van de regelgeving en het creëren van een gunstig belastingklimaat voor start-ups. Bovendien kan de overheid een rol spelen bij het verstrekken van financiering aan veelbelovende start-ups, bijvoorbeeld via venture capital fondsen of directe subsidies. Door een stimulerend klimaat voor ondernemerschap te creëren, kan de economie worden bevrijd van de greep van ‘zombies’ en kan de weg worden geëffend voor een nieuwe generatie innovatieve bedrijven.